Alifbo oʻzgaradi — yozuv joyida qoladi · Ipak

> Ipak ning har bir shriftida 1995-yilgi lotin yozuvi, 2026-yil qonunidagi Ö Ğ Ş Ç harflari va kirill allaqachon bor. Alifbo almashganda faqat oʻzgargan harflar qayta teriladi.

[Oʻzbekcha](https://ipak.xronocode.com/maqolalar/alphabet-changes/index.md) · [English](https://ipak.xronocode.com/en/maqolalar/alphabet-changes/index.md) · [Русский](https://ipak.xronocode.com/ru/maqolalar/alphabet-changes/index.md) · [Español](https://ipak.xronocode.com/es/maqolalar/alphabet-changes/index.md) · [Português](https://ipak.xronocode.com/pt/maqolalar/alphabet-changes/index.md) · [中文](https://ipak.xronocode.com/zh/maqolalar/alphabet-changes/index.md)

[Maqolalar] · [Bosqich 6 · Kutubxona va alifbo almashinuvi]

# Alifbo oʻzgaradi — yozuv joyida qoladi

Ipak ning har bir shriftida 1995-yilgi lotin yozuvi, 2026-yil qonunidagi Ö Ğ Ş Ç harflari va kirill allaqachon bor. Alifbo almashganda faqat oʻzgargan harflar qayta teriladi.

Oʻzbek lotin yozuvi yana oʻzgarmoqda. Parlament toʻrtta yozilishni yangi harflar bilan almashtiradigan qonunni maʼqulladi. Yozuv buyurtmadigan yoki yasaydigan har kim uchun bu amaliy savol: nimani qayta qilish kerak va qachon. Ipak shriftlari ana shu almashinuv hisobga olingan holda qilingan. Maqolada — aynan nima oʻzgargani, bu yozuvda qanday koʻringani va oldindan rejalashtirish lozim boʻlgan narsalar.

## 2026-yil qonuni nimani oʻzgartiradi

Qonun loyihasi toʻrtta yozilishni oʻzgartiradi:

| Hozir (1995) | 2026-yil qonuni boʻyicha | Misol |
| --- | --- | --- |
| Oʻ | Ö | OʻZBEKISTON → ÖZBEKISTON |
| Gʻ | Ğ | GʻAFUR GʻULOM → ĞAFUR ĞULOM |
| Sh | Ş | TOSHKENT → TOŞKENT |
| Ch | Ç | CHORSU → ÇORSU |

ʼ belgisi — tutuk belgisi (tutuq belgisi), maʼno va taʼlim dagidek — qoladi. 26 harf va uchta harf birikmasidan iborat alifbo 28 harf va bitta apostrofdan iborat alifboga aylanadi (Spot.uz, Gazeta.uz).

Xronologiya. Qonunchilik palatasi qonunni 2026-yil 7-iyulda qabul qildi (Kun.uz). Senat uni 2026-yil 10-sentyabrda maʼqulladi va prezidentga yubordi (Spot.uz, Gazeta.uz, Kun.uz). Qonun imzolanib va eʼlon qilingandan keyin kuchga kiradi. 2026-yil 19-oktabr holatiga imzolanishi haqidagi xabarni ochiq manbalarda topa olmadik. Shuning uchun aniq yozamiz: qonun parlament tomonidan maʼqullangan, biroq hali imzolanmagan va kuchga kirmagan.

Yozuvlar uchun qonunda oʻtish qoidasi bor. Davlat organlarining taxta, yozuv va koʻrsatkichlarini eskirguncha yoki qonunni amalga oshirish dasturi belgilaydigan muddatgacha ishlatish mumkin (Gazeta.uz, Spot.uz). Ilgari berilgan hujjatlar amal qilaveradi. Hammasini shoshilinch almashtirish shart emas. Lekin almashtirishga toʻgʻri keladi.

**Maʼlumot.** 1995-yil qoidalariga koʻra Oʻ va Gʻ dagi ʻ belgisi — alohida belgi, Unicode da U+02BB. Uni oddiy klaviaturadan terish qiyin, shuning uchun amalda oʻrniga apostrof, teskari qoʻshtirnoq yoki ‘ qoʻyiladi. Yangi harflarda bunday muammo yoʻq: Ö, Ğ, Ş va Ç — har biri bitta Unicode belgisi, yonida alohida belgisiz.

## Oʻtgan safar qanday boʻlgan

Oʻzbekiston yozuvlardagi yozuv tizimini allaqachon bir marta almashtirgan. Kirilldan lotinga oʻtish 1993-yilgi qonun bilan boshlandi (Lex.uz). Dastlab uni 2000-yilgacha tugatish rejalashtirilgan edi. 1995-yilda alifbo aniqlashtirildi, muddat 2005-yilga, keyin 2010-yilga surildi (The Times of Central Asia). Interfax maʼlumotlariga koʻra, muddat 2015-yilgacha ham surilgan; manbalar bu yerda farq qiladi. 2021-yilda hukumat yangi maqsad qoʻydi: 2023-yil 1-yanvargacha ish yuritish lotin yozuvida, 2022-yil dekabrdan esa koʻcha nomlari, yozuvlar va reklamada lotin yozuvi (Interfax).

Natija shunday: maktablar lotin yozuviga oʻtdi, kirill esa davlat muassasalari va nashriyotlarda odatiy boʻlib qoldi (The Times of Central Asia). Koʻchalarda hozirgacha ikkala yozuvdagi, baʼzan aralash yozuvlar osilib turadi.

Demak, yangi oʻtish ham bir yilda oʻtib ketishi dargumon. Bir necha yil koʻchalarda uch xil yozilish yonma-yon yashaydi: kirill, 1995-yilgi lotin va 2026-yilgi lotin. Uchtasini ham biladigan shrift — hashamat emas, shahar boʻlak-boʻlak, yamoq-yamoq koʻrinmasligi uchun shart.

## Ipak shriftlarida allaqachon nima bor

Kutubxonaning barcha beshta shriftida — ish shrifti Ipak Davlat va aktsent Bannai, Ganch, Metro, Kalam — uchta harf toʻplami bor:

**1995-yilgi lotin yozuvi**: toʻgʻri ʻ belgili (U+02BB) Oʻ Gʻ, ʼ belgisi (U+02BC), Sh Ch Ng birikmalari;

**2026-yil qonuni harflari**: Ö Ğ Ş Ç;

**kirill** — Ў Қ Ғ Ҳ li oʻzbek va rus.

Buni shrift fayllarining oʻzidan tekshirdik: bu belgilarning har biri ularda bor. Barcha harflar bitta tizimda chizilgan. Yangi harflar eskilar kabi xuddi shu O, G, S, C asosida qurilgan. Ipak Davlat da Ş bilan Ç ning sedillasi bir xil, Ğ ning yoychasi esa kirill Ў dagidek balandlikka koʻtariladi.

![Ipak Davlat Bold: chapda hozirgi yozilish, oʻngda — 2026-yil qonuni boʻyicha. Qizil bilan — oʻzgaradigan harflar](https://ipak.xronocode.com/images/p/alphabet-changes/davlat-only-changed-letters.png)

*Ipak Davlat Bold: chapda hozirgi yozilish, oʻngda — 2026-yil qonuni boʻyicha. Qizil bilan — oʻzgaradigan harflar Ipak; IpakDavlat-Bold.ttf v0.1 dan HarfBuzz renderi; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Bundan asosiy xulosa. Qonun kuchga kirgach, yozuvni boshqa shrift bilan qayta chizish shart emas. TOŞKENT dagi T, O, K, E, N, T harflari — TOSHKENT dagilar bilan bir xil. Faqat Sh → Ş almashadi. Yozuvning qiyofasi, ritmi va taniluvchanligi saqlanib qoladi.

![Bir xil nomlar uch alifboda Ipak Davlat Bold bilan](https://ipak.xronocode.com/images/p/alphabet-changes/davlat-three-alphabets.png)

*Bir xil nomlar uch alifboda Ipak Davlat Bold bilan Ipak; IpakDavlat-Bold.ttf v0.1 dan HarfBuzz renderi; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Aktsent shriftlarda ham xuddi shunday ishlaydi. Ingichka keng Metro va keng qalam izli Kalam uchala alifboda ham oʻz xarakterini saqlaydi.

![Xuddi shu aktsent shrifti Ipak Metro da](https://ipak.xronocode.com/images/p/alphabet-changes/metro-three-alphabets.png)

*Xuddi shu aktsent shrifti Ipak Metro da Ipak; IpakMetro-Regular.ttf dan HarfBuzz renderi; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

![Xuddi shu aktsent shrifti Ipak Kalam da](https://ipak.xronocode.com/images/p/alphabet-changes/kalam-three-alphabets.png)

*Xuddi shu aktsent shrifti Ipak Kalam da Ipak; IpakKalam-Regular.ttf dan HarfBuzz renderi; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

## Oʻlchamlarda nima oʻzgaradi

Yangi harflar soʻzlarni qisqartiradi. Ipak Davlat Bold da soʻz kengliklarini oʻlchadik (oraliqsiz, shriftdagi belgi kengliklari boʻyicha):

| Edi | Boʻldi | Qisqarishi |
| --- | --- | --- |
| OʻZBEKISTON | ÖZBEKISTON | 4 % |
| GʻAFUR GʻULOM | ĞAFUR ĞULOM | 5 % |
| TOSHKENT | TOŞKENT | 14 % |
| CHORSU | ÇORSU | 18 % |
| UCHIB KETISH | UÇIB KETIŞ | 21 % |

Va yana bittasi. ʻ belgisi gorizontalda, harf yonida joy egallagan. Yangi belgilar harf ustida va ostida turadi. Ipak Davlat da Ğ yoychasi va Ö nuqtalari bosh harflardan taxminan uchdan bir balandlikka koʻtariladi — yozuvlarda allaqachon bor kirill Ў dagidek. Ş bilan Ç sedillasi satrdan pastga, bosh harf balandligining taxminan uchdan biricha tushadi. Yassi tabloda bu sezilmaydi. Fasadga yoki soyabonga mahkamlangan hajmiy harflarda esa satr ostida joy qolmasligi mumkin.

**Maʼlumot.** Sedilla — harf ostidagi kichik ilgak: Ş, Ç. Sedillali harflar turk, ozarbayjon va turkman alifbolarida bor. Mustaqil Oʻzbekistonning birinchi lotin yozuvi, 1993-yilgi, allaqachon Ç, Ğ, Ñ, Ö, Ş ni oʻz ichiga olgan; 1995-yilda ular Ch, Gʻ, Ng, Oʻ, Sh ga almashtirilgan (Wikipedia, «Uzbek alphabet»). 2026-yil qonuni ulardan toʻrttasini qaytaradi.

## Yozuv ustasi va muassasa nimani rejalashtirishi kerak

**1. Inventarizatsiya.** Oʻ, Gʻ, Sh va Ch boʻlgan yozuv va koʻrsatkichlar roʻyxatini tuzing. Aynan ularni almashtirishga toʻgʻri keladi. Bu harflarsiz nomlar — masalan, METRO yoki MUZEY — xuddi shunday qoladi.

**2. Qayta terish, yangi maket emas.** Yozuv Ipak shrifti bilan terilgan boʻlsa, maket qayta chizilmaydi. Oʻzgargan harflar almashadi, soʻz qaytadan markazlashtiriladi yoki tekislanadi. Soʻz qisqaradi, shuning uchun oldindan qaror qiling: satrning eski kengligini oraliq hisobiga saqlaysizmi yoki oʻsha kegl saqlanib, soʻz qisqarishiga yoʻl qoʻyiladimi.

**3. Hajmiy harflar.** Metall va yorugʻlik harflari uchun butun soʻzni qaytadan yasash shart emas. Oʻzgarmaydigan harflarni qoldirish mumkin. Ö, Ğ, Ş, Ç ni xuddi shu shrift va oʻlchamda yasash, qolgan harflarni yangi belgilash boʻyicha surish kerak. Satr ustidagi (Ö va Ğ uchun) va ostidagi (Ş va Ç uchun) joyni hamda mahkamlagichlarni tekshiring: sedilla va yoychaning oʻz mahkamlash nuqtalari bor.

**4. Oʻtish muddatida ikkala yozuv.** Ayrim koʻrsatkichlar hozirning oʻzida lotinni kirill bilan takrorlaydi. Ikkala satr bitta shrift bilan terilsa, taxta bitta tizim koʻrinadi. Oʻtish davrida 1995 va 2026-yilgi lotin yozuvlarini ham xuddi shunday birlashtirish mumkin, agar muassasa bir muddat ikkala yozilishni koʻrsatishga qaror qilsa.

![Tablo maketi: lotin va kirill bitta shrift bilan, bitta tizimda](https://ipak.xronocode.com/images/p/alphabet-changes/mockup-davlat-wayfinding.png)

*Tablo maketi: lotin va kirill bitta shrift bilan, bitta tizimda Ipak; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

**5. Raqamli tashuvchilar.** Saytlar, tablolar va chop etish xuddi shu shrift fayllaridan foydalanadi. Yangi harflar ularda allaqachon bor, shuning uchun shriftni emas, matnni oʻzgartirishga toʻgʻri keladi.

**6. Muddatlar — amalga oshirish dasturi boʻyicha.** Qonun imzolanmaguncha va dastur eʼlon qilinmaguncha muddat yoʻq. Yangi yozuvlarni ikkala lotin yozuvi bor shrift bilan qoʻyish, eskilarini esa qonun ruxsat berganidek eskirishiga qarab almashtirish oʻrinli.

## Yakun

Alifbo almashinuvi — shahar qiyofasini oʻzgartirish sababi emas. Yozuv uchala yozilishni oʻz ichiga olgan shrift bilan qilingan boʻlsa, oʻtish bir nechta harfni almashtirishga qisqaradi. Ipak shriftlari ochiq va bepul, ularda 1995-yilgi lotin yozuvi, Ö Ğ Ş Ç harflari va kirill allaqachon bor. Ularni hozir qoʻyish mumkin: bugungi yozuv ertaginiki bilan bir xil shrift bilan teriladi.

## Manbalar

Kun.uz (2026-yil 7-iyul va 10-sentyabr), Spot.uz va Gazeta.uz (2026-yil 10-sentyabr) — qonun haqida; Lex.uz — 1993-yilgi qonun; The Times of Central Asia (2026-yil 20-avgust), Interfax (2021-yil 12-fevral) — 1990–2020-yillardagi oʻtish haqida; Wikipedia — 1993-yilgi lotin yozuvi haqida. Soʻz kengliklari va belgilarning borligi Ipak shrift fayllari boʻyicha tekshirilgan.

Havolalar:

Kun.uz: quyi palata alifboni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi (2026-yil 7-iyul). [https://kun.uz/en/news/2026/07/07/parliaments-lower-house-passes-bill-to-revise-uzbek-alphabet-848eb2](https://kun.uz/en/news/2026/07/07/parliaments-lower-house-passes-bill-to-revise-uzbek-alphabet-848eb2)

Kun.uz: O‘zbekistonda alifbo islohoti bo‘yicha qonun qabul qilindi (2026-yil 7-iyul). [https://kun.uz/news/2026/07/07/ozbekistonda-alifbo-islohoti-boyicha-qonun-qabul-qilindi-4cf07b](https://kun.uz/news/2026/07/07/ozbekistonda-alifbo-islohoti-boyicha-qonun-qabul-qilindi-4cf07b)

Spot.uz: Senat oʻzbek alifbosining yangi versiyasini maʼqulladi (2026-yil 10-sentyabr). [https://www.spot.uz/ru/2026/09/10/new-alphabet-senate](https://www.spot.uz/ru/2026/09/10/new-alphabet-senate)

Gazeta.uz: Senat alifboni oʻzgartirishni maʼqulladi (2026-yil 10-sentyabr). [https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/10/uzb-alphabet/](https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/10/uzb-alphabet/)

Kun.uz: Senat alifboda to‘rtta harfni o‘zgartirishni ma’qulladi (2026-yil 10-sentyabr). [https://kun.uz/news/2026/09/10/senat-alifboda-tortta-harfni-ozgartirishni-maqulladi](https://kun.uz/news/2026/09/10/senat-alifboda-tortta-harfni-ozgartirishni-maqulladi)

Lex.uz: «Lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini joriy etish toʻgʻrisida»gi qonun (1993-yil 2-sentyabr, 931-XII-son, oʻzgartirishlar bilan), ruscha matn. [https://lex.uz/docs/112283](https://lex.uz/docs/112283)

The Times of Central Asia: Uzbekistan alphabet reform (2026-yil 20-avgust). [https://timesca.com/uzbekistan-alphabet-reform-latin-cyrillic/](https://timesca.com/uzbekistan-alphabet-reform-latin-cyrillic/)

Interfax: Uzbekistan to switch official paperwork to Latin script by 2023 (2021-yil 12-fevral). [https://interfax.com/newsroom/top-stories/71082/](https://interfax.com/newsroom/top-stories/71082/)

Wikipedia: Uzbek alphabet. [https://en.wikipedia.org/wiki/Uzbek_alphabet](https://en.wikipedia.org/wiki/Uzbek_alphabet)

---
Sahifa: https://ipak.xronocode.com/maqolalar/alphabet-changes/ · SIL Open Font License 1.1 · avenex@xronocode.com