Yozuv uzoqdan · Ipak

> I va l, O va 0, oʻrta nuqta va strelkalar: taxtani zalning narigi chekasidan oʻqish mumkinmi-yoʻqmi, shuni hal qiladigan mayda narsalar.

[Oʻzbekcha](https://ipak.xronocode.com/maqolalar/signs-at-distance/index.md) · [English](https://ipak.xronocode.com/en/maqolalar/signs-at-distance/index.md) · [Русский](https://ipak.xronocode.com/ru/maqolalar/signs-at-distance/index.md) · [Español](https://ipak.xronocode.com/es/maqolalar/signs-at-distance/index.md) · [Português](https://ipak.xronocode.com/pt/maqolalar/signs-at-distance/index.md) · [中文](https://ipak.xronocode.com/zh/maqolalar/signs-at-distance/index.md)

[Maqolalar] · [Bosqich 4 · Ish shrifti]

# Yozuv uzoqdan

I va l, O va 0, oʻrta nuqta va strelkalar: taxtani zalning narigi chekasidan oʻqish mumkinmi-yoʻqmi, shuni hal qiladigan mayda narsalar.

Ish shrifti Ipak Davlat avvalo yozuvlar uchun qilingan: taxtalar, koʻrsatkichlar, chiqish raqamlari. Ulardagi matn qisqa, uni yugurib ketarkan, uzoqdan, koʻpincha qiyshiq holda oʻqishadi. Bu yerda shriftning mayda noaniqligi oʻqish xatosiga aylanadi: odam boshqa harfni yoki boshqa raqamni koʻradi.

Shriftning asosi boʻlgan Overpass kelib chiqishi yoʻl shrifti. U Highway Gothic — uzoqdan va tezlikda oʻqish uchun loyihalangan AQSH yoʻl belgilari shriftidan oʻsgan. Lekin hatto unda ham aynan taxtalar uchun tuzatiladigan joylar topildi.

![Ipak Davlat bilan terilgan koʻrsatkichlar maketi](https://ipak.xronocode.com/images/p/signs-at-distance/mockup-davlat-wayfinding.png)

*Ipak Davlat bilan terilgan aeroport koʻrsatkichlari maketi: lotin, kirill, strelkalar, chizilgan nolli chiqish raqamlari. Ipak; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

## I va l

Koʻp grotesklarda bosh I va kichik l — bir xil vertikal tayoqcha. Odatiy matnda bu xalaqit bermaydi: soʻz oʻzi koʻrsatadi. Taxtada soʻz nomaʼlum, harf esa birinchi boʻlishi mumkin. Oʻzbek tilida bunday soʻzlar koʻp: Ilm, Islom, Ilmiy. Oʻquvchi u yerda I mi yoki l mi ekanini bilolmaydi.

Yechim — **dumchali l**: pastda tayanchoq oʻngga qayriladi. Shunda I bilan l ni nomaʼlum soʻzda ham aralashtirib yubormaysiz. Ipak Davlat da bunday l **standart holda** turadi: shrift yozuvlar uchun qilinadi va farqlanuvchanlik odatiy koʻrinishdan muhimroq.

![Asosdagi va Ipak Davlat dagi I va l, O va 0](https://ipak.xronocode.com/images/p/signs-at-distance/il-o0.png)

*I va l, O va 0: asos Overpass, standart holdagi Ipak Davlat, ss02 va ss03 toʻplamlari bilan. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan, Overpass va Ipak Davlat Regular; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Oddiy l kerak boʻlganlarga **ss03 «Plain l» toʻplami** bor.

**Maʼlumot.** Uslubiy toʻplam (ss01–ss20) — OpenType shrifti ichidagi kalit. U harf shakllarining birini boshqasi bilan almashtiradi: masalan, oddiy nolni chizilgan nolga. Sahifalashda va saytda u bitta sozlama bilan yoqiladi; CSS da bu — font-feature-settings: "ss02".

Dumchali l bilan koʻringanidan koʻra koʻproq uydalanishga toʻgʻri keldi.

**Oʻngdagi teshik.** Dumchali l dan keyin ln, lo birikmalari nn dan 13–25 % keng chiqdi. Dum pastda, havodan uncha koʻp boʻlgan joyda yotadi. Oʻng boʻshliq chiziq qalinligining 0,45 iga kamaytirildi — endi farq ±6 % ichida.

**Begona harflar.** Avval dumni l glifining oʻzi oldi. Lekin undan ĺ ļ ľ ŀ va fl ligaturasi (bitta belgiga qoʻshilib ketgan ikki harf) yigʻiladi va ular qoʻshnilari bilan yopishib qoldi. Glif — shriftdagi bitta belgining chizmasi. Bunday tuzatdik: dumchali l xuddi shu kodda alohida glif boʻldi, asosning dastlabki l esa tegilmagan qoldi.

**Katalan l·l si.** Katalan tilida oʻrtasida nuqta boʻlgan l·l birikmasi bor. Asos qoidasi oddiy l ni kutardi. Dumchalini barcha shunday qoidalarga qoʻshdik.

## O va 0

Ikkinchi klassik chalkashlik — O harfi va 0 raqami. Taxtada «Chiqish 20» bilan «Chiqish 2O» ni oldindan bilmasa ajratib boʻlmaydi. Ayniqsa reys, oʻrin va xona raqamlarida ogʻir, u yerda harflar va raqamlar aralash ketadi.

Yechim — **chizilgan nol**, **ss02** toʻplami. Uni koʻrsatkichlar, raqamlar, kodlar uchun yoqiladi. Jadval ustunlari uchun bir xil kenglikdagi raqam boʻlgan jadval noli ham chizilgan. Shuning uchun ustunlarga tekislangan jadvalda ham nol O dan farq qiladi.

Nega standart holda emas? Odatiy matnda chizilgan nol texnik koʻrinadi. «2026-yil» dagi nolni harfdan ajratish shart emas — kontekst aniq.

## Yoʻqolib qoladigan oʻrta nuqta

Oʻrta nuqta · (U+00B7) taxtalarda bandlarni ajratadi: «Metro · Taksi». Asosda u bilan bogʻliq xato bor edi — biz uni uzoq vaqt sezmaganmiz.

![Asosdagi va Ipak Davlat dagi oʻrta nuqta](https://ipak.xronocode.com/images/p/signs-at-distance/middle-dot.png)

*Asosdagi va Ipak Davlat dagi oʻrta nuqta. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan, Overpass va Ipak Davlat Regular; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Overpass da nuqta ustki belgi — harf ustidagi nuqta kabi, alohida belgi emas deb belgilangan edi. Bunday belgilar joy egallamaydi: oldingi harfning ustiga oʻtiradi. «5·10» «510» oʻqilardi, «KIRISH·CHIQISH» da esa nuqta H ning ichiga oʻtirardi.

**Maʼlumot.** OpenType shriftida har bir glifning sinfi bor: oddiy belgi, ligatura, ustki belgi va boshqalar. Sinf GDEF jadvalida saqlanadi. Ustki belgi boshqa jadval — GPOS (u belgilarning holatiga javob beradi) qoidalari boʻyicha oldidagi harfga «yopishtiriladi». Alohida belgi xato bilan ustki deb belgilansa, u satrdagi oʻz joyini yoʻqotadi.

Xatoni tekshirishda topdik. GDEF dagi sinfni tuzatdik — va hammasi tugadi deb oʻyladik. Keyingi tekshiruv xuddi shu nuqsonni yana topdi: nuqta hali ham H ichiga oʻtirardi. Maʼlum boʻldiki, u GPOS dagi «belgini harfga oʻtirtish» qoidalariga ham yozilgan edi. Birinchi tuzatish toʻliq boʻlmagan. Faqat ikkinchisidan keyin, nuqta shu qoidalardan olib tashlanganda, «5·10» «5·10» boʻldi.

Olgan sabogʻimiz: tekshirish kerak terilgan natijani, tuzatilgan jadvalni emas.

## Strelkalar

Asosda strelkalar har xil edi. ← → ↑ da tanasi dumga tomon toraygan, ↓ da — yoʻq. Kengligi farq qilardi: 1004 va 976 birlik. Bitta satrdagi «← →» bu seziladi.

![Asos strelkalari va Ipak Davlat strelkalari](https://ipak.xronocode.com/images/p/signs-at-distance/arrows.png)

*Asos strelkalari va Ipak Davlat ning Regular hamda Bold dagi strelka-piktogrammalari. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Oʻz strelkalarimizni bitta konturdan chizdik: oʻngini bir marta, qolganlari aylantirish va koʻzgudan olindi. Tekis tana, uchburchak uchi, bir xil boʻshliqlar. Strelkalar uchta iteratsiyani bosib oʻtdi.

**Bir xil shakl.** Tekshirishda asos strelkalarining farqi sezildi. Oʻzinikini chizdik.

**Piktogramma, harf emas.** Keyin strelkalar mayda chiqdi — Regular dagi uchi bosh harf balandligining yarmi edi, Regular bilan Bold proporsiyalari esa farq qilardi. Taxtadagi strelka — piktogramma deb qaror qildik. Endi u ikkala koʻrinishda bir xil: vazni Bold dagidek, uzunligi bosh harf balandligining 1,2 baravari, uchi 0,85.

**Umumiy markaz.** Keyin maʼlum boʻldiki, ↑ bilan ↓ turli balandlikda turadi, «↑↓» zinapoyadek koʻrinardi. Toʻrttala strelka ham umumiy markaz — bosh harf balandligining oʻrtasini oldi. Endi ular satrdan yuqoridan va pastdan barobar chiqib turadi.

## 9–16 pikselda tekshirish

Uzoqdagi taxtani koʻz kichik koʻradi. Shuning uchun shriftni ekranda mayda keglda (shrift oʻlchamida) — 9, 12 va 16 pikselda koʻrdik.

![Ipak Davlat 9, 12 va 16 pikselda](https://ipak.xronocode.com/images/p/signs-at-distance/small-sizes.png)

*Ipak Davlat Regular 9, 12 va 16 pikselda, tekislashtirishsiz toʻrt baravar kattalashtirilgan. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan ss02 va --language=uz bilan terilgan; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak*

Tekshirishda nazorat soʻzlari 9 pikselda koʻrildi. Hammasi oʻqiladi. Қ Ғ Ҳ Ў, I, l bilan 1, ss02 toʻplamli O va 0, 5 bilan S, 8 bilan B farqlanadi. Strelkalar bosh harf markazida turadi.

ʻ va ʼ belgilari alohida tekshirildi. Birinchi versiyada ikkalasi «/» kabi koʻrinardi va faqat uch qalinligi bilan farqlanardi. Mayda oʻlchamda bu ishlamaydi. Endi ʻ da massa pastda, ʼ da — yuqorida va siluetlari turli tomonlarga qaragan.

## Taxtalar uchun maslahatimiz

Tekshiruvdan qoʻllash qoidalarining qisqa roʻyxati shakllandi:

**Bold** — taxtalarning asosiy koʻrinishi.

Ekrandagi koʻrsatkichlarda bosh harf balandligi — **kamida ~12 piksel**.

Raqamlar uchun — **ss02**; raqam ustunlari uchun — **ss02 bilan birga tnum** (bir xil kenglikdagi jadval raqamlari).

«·» ajratgichni **boʻshliqlar bilan** qoʻyish: «Metro · Taksi».

Texnik tomoni ham tekshirilgan. Font Bakery — shriftning avtomatik tekshiruvlari toʻplami: qolgan mulohazalar oʻzbek qatlamiga emas, Overpass asosiga tegishli. OTS — Chrome va Firefox brauzerlari veb-shriftlarni yuklashdan oldin oʻtkazadigan tekshiruv — mulohaza topmadi.

## Yakun

Bu tuzatishlarning birortasi odatiy matnda sezilmaydi. l dagi dumcha, chizilgan nol, oʻz joyidagi nuqta, tekis strelkalar — ularni faqat yoʻq boʻlganda koʻrasiz. Lekin aynan ular odam oʻz chiqishini birinchi qarashdan topa olishini hal qiladi.

## Manbalar

Highway Gothic va uning vazifasi — Wikipedia.

U+00B7 MIDDLE DOT, U+2190–U+2193 strelkalari — Unicode jadvallari.

Uslubiy toʻplamlar va jadval raqamlari (tnum) — OpenType spetsifikatsiyasi, Microsoft Typography; glif sinflari — oʻsha yerdagi GDEF jadvali tavsifi.

Chizilgan nol — Wikipedia, «Slashed zero».

Font Bakery va OTS — loyihalar repozitoriyalari.

Tuzatishlar va oʻlchovlar — bizniki: Ipak Davlat v0.1 yigʻishida, 2026-yil oktabr.

Havolalar:

Highway Gothic — Wikipedia. [https://en.wikipedia.org/wiki/Highway_Gothic](https://en.wikipedia.org/wiki/Highway_Gothic)

Unicode: Latin-1 Supplement (U+00B7 MIDDLE DOT). [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf](https://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf)

Unicode: Arrows (U+2190–U+21FF). [https://www.unicode.org/charts/PDF/U2190.pdf](https://www.unicode.org/charts/PDF/U2190.pdf)

OpenType: uslubiy toʻplamlar ss01–ss20 va tnum (Microsoft Typography). [https://learn.microsoft.com/en-us/typography/opentype/spec/features_pt](https://learn.microsoft.com/en-us/typography/opentype/spec/features_pt)

OpenType: GDEF jadvali (glif sinflari). [https://learn.microsoft.com/en-us/typography/opentype/spec/gdef](https://learn.microsoft.com/en-us/typography/opentype/spec/gdef)

Slashed zero — Wikipedia. [https://en.wikipedia.org/wiki/Slashed_zero](https://en.wikipedia.org/wiki/Slashed_zero)

Font Bakery. [https://github.com/fonttools/fontbakery](https://github.com/fonttools/fontbakery)

OpenType Sanitizer (OTS). [https://github.com/khaledhosny/ots](https://github.com/khaledhosny/ots)

---
Sahifa: https://ipak.xronocode.com/maqolalar/signs-at-distance/ · SIL Open Font License 1.1 · avenex@xronocode.com