IPAK

Guia

ʻ e ʼ: qual a diferença e quando usar cada um

ʻ é parte das letras Oʻ e Gʻ. ʼ é um sinal à parte, o tutuq, usado em palavras emprestadas. Nenhum dos dois é apóstrofo nem aspas.

Em resumo

ʻ · U+02BB

Oʻzbek
Gʻalla

Parte de uma letra: só em Oʻ e Gʻ, junto dela.

O'zbek · O`zbek · O‘zbek

ʼ · U+02BC

maʼno
sanʼat

Um sinal à parte, o tutuq: depois de uma vogal, alonga-a; entre uma consoante e uma vogal, separa-as.

ma'no · ma`no · ma’no

Apóstrofos e aspas parecem iguais, mas são pontuação: a busca e o corretor ortográfico podem partir a palavra neles.

Qual sinal e quando

PalavraSinalPor quêItem das regras
oʻzbekʻA letra Oʻ5
gʻallaʻA letra Gʻ28
qoʻngʻiroqʻ ʻletras Oʻ e Gʻ, sem tutuq5, 28
eʼlon, sheʼr, maʼnoʼdepois de vogal: a vogal é longa32.1
sanʼat, masʼul, jurʼatʼentre consoante e vogal: a vogal é pronunciada à parte32.2
Isʼhoqʼs e h são dois sons, não sh17
moʻjizasó ʻnão se usa tutuq32.1
vaʼ-daʼna divisão da palavra, ʼ fica na primeira linha75

O jeito mais fácil de lembrar: se há o som «oʻ» ou «gʻ», usa-se ʻ, colado à letra. Se é um empréstimo árabe ou persa com vogal longa ou com uma «pausa» antes da vogal, usa-se ʼ.

Regras oficiais

Os 5 itens das regras de 1995, com tradução

As regras ortográficas básicas foram aprovadas pela Resolução nº 339 do Gabinete de Ministros, de 24 de agosto de 1995. Abaixo estão os itens sobre os dois sinais, palavra por palavra em uzbeque. Não existe tradução oficial das regras; a tradução desta página é nossa, não oficial. lex.uz

5

A letra Oʻ

Oʻ oʻ harfi oʻt, oʻq, oʻzbek, oʻsimlik, doʻppi, boʻtakoʻz, semizoʻt, gulkoʻrpa, nooʻrin kabi soʻzlarda orqa qator oʻrta-keng unlini ifodalash uchun yoziladi.

tradução não oficial A letra Oʻ oʻ é escrita em palavras como oʻt, oʻq, oʻzbek, oʻsimlik, doʻppi, boʻtakoʻz, semizoʻt, gulkoʻrpa, nooʻrin e representa uma vogal posterior semiaberta.

28

A letra Gʻ

Gʻ gʻ harfi gʻoz, bagʻir, togʻ kabi soʻzlarda chuqur til orqa jarangli sirgʻaluvchi undoshni ifodalash uchun yoziladi.

tradução não oficial A letra Gʻ gʻ é escrita em palavras como gʻoz, bagʻir, togʻ e representa uma consoante fricativa sonora formada no fundo, na parte posterior da língua.

32

O sinal tutuq

ʼ — tutuq belgisi: 1) aʼlo, baʼzan, maʼyus, taʼzim; raʼy, taʼb; eʼlon, eʼtibor, eʼtiqod, meʼmor, neʼmat, sheʼr, feʼl; Nuʼmon, shuʼla kabi oʻzlashma soʻzlarda unlidan keyin shu unli tovushning choʻziqroq aytilishini ifodalash uchun qoʻyiladi; moʻjiza, moʻtadil, moʻtabar kabi soʻzlarda oʻ unlisi choʻziqroq aytilsa ham, tutuq belgisi qoʻyilmaydi; 2) inʼom, sanʼat, qatʼiy, masʼul kabi oʻzlashma soʻzlarda unlidan oldin shu unli oldingi undosh tovushdan ajratib aytilishini ifodalash uchun qoʻyiladi.

tradução não oficial ʼ — o sinal tutuq: 1) é colocado depois de uma vogal em palavras emprestadas como aʼlo, baʼzan, maʼyus, taʼzim; raʼy, taʼb; eʼlon, eʼtibor, eʼtiqod, meʼmor, neʼmat, sheʼr, feʼl; Nuʼmon, shuʼla e indica que essa vogal é pronunciada longa; em palavras como moʻjiza, moʻtadil, moʻtabar a vogal oʻ também é longa, mas não se usa tutuq; 2) é colocado antes de uma vogal em palavras emprestadas como inʼom, sanʼat, qatʼiy, masʼul e indica que essa vogal é pronunciada separada da consoante anterior.

17

Entre s e h

Sh harflari ikki tovushni ifodalasa, ular orasiga ʼ tutuq belgisi qoʻyiladi: Isʼhoq, asʼhob kabi.

tradução não oficial Se as letras s e h representam dois sons distintos, e não o som único sh, coloca-se entre elas o sinal tutuq ʼ: Isʼhoq, asʼhob.

75

Divisão silábica

Tutuq belgisi oldingi boʻgʻinda qoldiriladi: vaʼ-da, maʼ-rifat, mashʼ-al, inʼ-om kabi.

tradução não oficial O sinal tutuq fica na sílaba anterior: vaʼ-da, maʼ-rifat, mashʼ-al, inʼ-om.

As regras não têm um item próprio sobre o sinal ʻ: ele só é mencionado como parte das letras Oʻ e Gʻ. As regras também não definem a forma dos sinais.

Erros comuns

ErroErradoCerto
Apóstrofo reto ou acento graveO'zbekiston, O`zbekiston, ma'lumot, E`lonOʻzbekiston, maʼlumot, eʼlon
Sinais trocadosOʼzbekiston, ma‘qulladiOʻzbekiston, maʼqulladi
О cirílico no lugar do O latinoОʻzbek (О — kirill)Oʻzbek
Tutuq faltando ou sobrandomano, sanat, sher, moʻʼjizamaʼno, sanʼat, sheʼr, moʻjiza
Sinal separado da letrao ʻzbek, va-ʼdaoʻzbek, vaʼ-da

Mesmo em sites oficiais os sinais aparecem misturados: numa única página há até cinco variantes. O mais comum é usar ‘ (U+2018) para Oʻ e Gʻ, e ’ (U+2019) para o tutuq. Parecem iguais, mas são sinais de pontuação: a busca e o corretor ortográfico podem quebrar a palavra neles.

Como digitar

OndeComo digitar
Word (Windows)Digite 02BB e pressione Alt+X; para o tutuq, 02BC e Alt+X. O Windows não tem layout de teclado uzbeque latino embutido.
WindowsO Mapa de Caracteres (Character Map) ou o botão «Copiar» desta página.
macOSFonte de entrada Unicode Hex Input: segure Option e digite 02BB ou 02BC. O macOS não tem layout de teclado uzbeque latino.
HTMLʻ · ʼ
Fontes IpakElas mesmas mostram ʻ ou ʼ no lugar de ' ou ‘ digitados em texto em uzbeque (veja abaixo).

A lei de 2026

A lei de 2026 substitui Oʻ e Gʻ por Ö e Ğ (e também Sh → Ş, Ch → Ç). Assim, o sinal ʻ sai das letras, e o tutuq ʼ permanece: o alfabeto terá «28 letras e um apóstrofo».

O Senado aprovou a lei em 10 de setembro de 2026. Ela entra em vigor após a assinatura do presidente e a publicação oficial. Até lá, Oʻ e Gʻ são escritos com o sinal ʻ.

Nas fontes Ipak

As fontes Ipak desenham os dois sinais, e eles se distinguem pela forma: ʻ tem o peso embaixo, ʼ em cima. ʻ fica perto da sua letra, e a seguinte mantém o espaçamento normal: o sinal é lido como parte de Oʻ e Gʻ.

Se você digitar ' ou ‘ no teclado, as fontes Ipak mostram ʻ ou ʼ em texto marcado como uzbeque. O texto mantém o caractere digitado, então em documentos e sites é mais seguro digitar U+02BB e U+02BC.

Fontes