IPAK

Maqolalar · Bosqich 4 · Ish shrifti

Yozuv uzoqdan

I va l, O va 0, oʻrta nuqta va strelkalar: taxtani zalning narigi chekasidan oʻqish mumkinmi-yoʻqmi, shuni hal qiladigan mayda narsalar.

Ish shrifti Ipak Davlat avvalo yozuvlar uchun qilingan: taxtalar, koʻrsatkichlar, chiqish raqamlari. Ulardagi matn qisqa, uni yugurib ketarkan, uzoqdan, koʻpincha qiyshiq holda oʻqishadi. Bu yerda shriftning mayda noaniqligi oʻqish xatosiga aylanadi: odam boshqa harfni yoki boshqa raqamni koʻradi.

Shriftning asosi boʻlgan Overpass kelib chiqishi yoʻl shrifti. U Highway Gothic — uzoqdan va tezlikda oʻqish uchun loyihalangan AQSH yoʻl belgilari shriftidan oʻsgan. Lekin hatto unda ham aynan taxtalar uchun tuzatiladigan joylar topildi.

Ipak Davlat bilan terilgan koʻrsatkichlar maketi
Ipak Davlat bilan terilgan aeroport koʻrsatkichlari maketi: lotin, kirill, strelkalar, chizilgan nolli chiqish raqamlari. Ipak; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak

I va l

Koʻp grotesklarda bosh I va kichik l — bir xil vertikal tayoqcha. Odatiy matnda bu xalaqit bermaydi: soʻz oʻzi koʻrsatadi. Taxtada soʻz nomaʼlum, harf esa birinchi boʻlishi mumkin. Oʻzbek tilida bunday soʻzlar koʻp: Ilm, Islom, Ilmiy. Oʻquvchi u yerda I mi yoki l mi ekanini bilolmaydi.

Yechim — dumchali l: pastda tayanchoq oʻngga qayriladi. Shunda I bilan l ni nomaʼlum soʻzda ham aralashtirib yubormaysiz. Ipak Davlat da bunday l standart holda turadi: shrift yozuvlar uchun qilinadi va farqlanuvchanlik odatiy koʻrinishdan muhimroq.

Asosdagi va Ipak Davlat dagi I va l, O va 0
I va l, O va 0: asos Overpass, standart holdagi Ipak Davlat, ss02 va ss03 toʻplamlari bilan. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan, Overpass va Ipak Davlat Regular; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak

Oddiy l kerak boʻlganlarga ss03 «Plain l» toʻplami bor.

Dumchali l bilan koʻringanidan koʻra koʻproq uydalanishga toʻgʻri keldi.

  • Oʻngdagi teshik. Dumchali l dan keyin ln, lo birikmalari nn dan 13–25 % keng chiqdi. Dum pastda, havodan uncha koʻp boʻlgan joyda yotadi. Oʻng boʻshliq chiziq qalinligining 0,45 iga kamaytirildi — endi farq ±6 % ichida.
  • Begona harflar. Avval dumni l glifining oʻzi oldi. Lekin undan ĺ ļ ľ ŀ va fl ligaturasi (bitta belgiga qoʻshilib ketgan ikki harf) yigʻiladi va ular qoʻshnilari bilan yopishib qoldi. Glif — shriftdagi bitta belgining chizmasi. Bunday tuzatdik: dumchali l xuddi shu kodda alohida glif boʻldi, asosning dastlabki l esa tegilmagan qoldi.
  • Katalan l·l si. Katalan tilida oʻrtasida nuqta boʻlgan l·l birikmasi bor. Asos qoidasi oddiy l ni kutardi. Dumchalini barcha shunday qoidalarga qoʻshdik.

O va 0

Ikkinchi klassik chalkashlik — O harfi va 0 raqami. Taxtada «Chiqish 20» bilan «Chiqish 2O» ni oldindan bilmasa ajratib boʻlmaydi. Ayniqsa reys, oʻrin va xona raqamlarida ogʻir, u yerda harflar va raqamlar aralash ketadi.

Yechim — chizilgan nol, ss02 toʻplami. Uni koʻrsatkichlar, raqamlar, kodlar uchun yoqiladi. Jadval ustunlari uchun bir xil kenglikdagi raqam boʻlgan jadval noli ham chizilgan. Shuning uchun ustunlarga tekislangan jadvalda ham nol O dan farq qiladi.

Nega standart holda emas? Odatiy matnda chizilgan nol texnik koʻrinadi. «2026-yil» dagi nolni harfdan ajratish shart emas — kontekst aniq.

Yoʻqolib qoladigan oʻrta nuqta

Oʻrta nuqta · (U+00B7) taxtalarda bandlarni ajratadi: «Metro · Taksi». Asosda u bilan bogʻliq xato bor edi — biz uni uzoq vaqt sezmaganmiz.

Asosdagi va Ipak Davlat dagi oʻrta nuqta
Asosdagi va Ipak Davlat dagi oʻrta nuqta. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan, Overpass va Ipak Davlat Regular; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak

Overpass da nuqta ustki belgi — harf ustidagi nuqta kabi, alohida belgi emas deb belgilangan edi. Bunday belgilar joy egallamaydi: oldingi harfning ustiga oʻtiradi. «5·10» «510» oʻqilardi, «KIRISH·CHIQISH» da esa nuqta H ning ichiga oʻtirardi.

Xatoni tekshirishda topdik. GDEF dagi sinfni tuzatdik — va hammasi tugadi deb oʻyladik. Keyingi tekshiruv xuddi shu nuqsonni yana topdi: nuqta hali ham H ichiga oʻtirardi. Maʼlum boʻldiki, u GPOS dagi «belgini harfga oʻtirtish» qoidalariga ham yozilgan edi. Birinchi tuzatish toʻliq boʻlmagan. Faqat ikkinchisidan keyin, nuqta shu qoidalardan olib tashlanganda, «5·10» «5·10» boʻldi.

Olgan sabogʻimiz: tekshirish kerak terilgan natijani, tuzatilgan jadvalni emas.

Strelkalar

Asosda strelkalar har xil edi. ← → ↑ da tanasi dumga tomon toraygan, ↓ da — yoʻq. Kengligi farq qilardi: 1004 va 976 birlik. Bitta satrdagi «← →» bu seziladi.

Asos strelkalari va Ipak Davlat strelkalari
Asos strelkalari va Ipak Davlat ning Regular hamda Bold dagi strelka-piktogrammalari. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan terilgan; shriftlar — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak

Oʻz strelkalarimizni bitta konturdan chizdik: oʻngini bir marta, qolganlari aylantirish va koʻzgudan olindi. Tekis tana, uchburchak uchi, bir xil boʻshliqlar. Strelkalar uchta iteratsiyani bosib oʻtdi.

  1. Bir xil shakl. Tekshirishda asos strelkalarining farqi sezildi. Oʻzinikini chizdik.
  2. Piktogramma, harf emas. Keyin strelkalar mayda chiqdi — Regular dagi uchi bosh harf balandligining yarmi edi, Regular bilan Bold proporsiyalari esa farq qilardi. Taxtadagi strelka — piktogramma deb qaror qildik. Endi u ikkala koʻrinishda bir xil: vazni Bold dagidek, uzunligi bosh harf balandligining 1,2 baravari, uchi 0,85.
  3. Umumiy markaz. Keyin maʼlum boʻldiki, ↑ bilan ↓ turli balandlikda turadi, «↑↓» zinapoyadek koʻrinardi. Toʻrttala strelka ham umumiy markaz — bosh harf balandligining oʻrtasini oldi. Endi ular satrdan yuqoridan va pastdan barobar chiqib turadi.

9–16 pikselda tekshirish

Uzoqdagi taxtani koʻz kichik koʻradi. Shuning uchun shriftni ekranda mayda keglda (shrift oʻlchamida) — 9, 12 va 16 pikselda koʻrdik.

Ipak Davlat 9, 12 va 16 pikselda
Ipak Davlat Regular 9, 12 va 16 pikselda, tekislashtirishsiz toʻrt baravar kattalashtirilgan. Ipak; HarfBuzz (hb-view) bilan ss02 va --language=uz bilan terilgan; shrift — SIL OFL 1.1 · CC BY 4.0 · Ipak

Tekshirishda nazorat soʻzlari 9 pikselda koʻrildi. Hammasi oʻqiladi. Қ Ғ Ҳ Ў, I, l bilan 1, ss02 toʻplamli O va 0, 5 bilan S, 8 bilan B farqlanadi. Strelkalar bosh harf markazida turadi.

ʻ va ʼ belgilari alohida tekshirildi. Birinchi versiyada ikkalasi «/» kabi koʻrinardi va faqat uch qalinligi bilan farqlanardi. Mayda oʻlchamda bu ishlamaydi. Endi ʻ da massa pastda, ʼ da — yuqorida va siluetlari turli tomonlarga qaragan.

Taxtalar uchun maslahatimiz

Tekshiruvdan qoʻllash qoidalarining qisqa roʻyxati shakllandi:

  • Bold — taxtalarning asosiy koʻrinishi.
  • Ekrandagi koʻrsatkichlarda bosh harf balandligi — kamida ~12 piksel.
  • Raqamlar uchun — ss02; raqam ustunlari uchun — ss02 bilan birga tnum (bir xil kenglikdagi jadval raqamlari).
  • «·» ajratgichni boʻshliqlar bilan qoʻyish: «Metro · Taksi».

Texnik tomoni ham tekshirilgan. Font Bakery — shriftning avtomatik tekshiruvlari toʻplami: qolgan mulohazalar oʻzbek qatlamiga emas, Overpass asosiga tegishli. OTS — Chrome va Firefox brauzerlari veb-shriftlarni yuklashdan oldin oʻtkazadigan tekshiruv — mulohaza topmadi.

Yakun

Bu tuzatishlarning birortasi odatiy matnda sezilmaydi. l dagi dumcha, chizilgan nol, oʻz joyidagi nuqta, tekis strelkalar — ularni faqat yoʻq boʻlganda koʻrasiz. Lekin aynan ular odam oʻz chiqishini birinchi qarashdan topa olishini hal qiladi.

Manbalar

  • Highway Gothic va uning vazifasi — Wikipedia.
  • U+00B7 MIDDLE DOT, U+2190–U+2193 strelkalari — Unicode jadvallari.
  • Uslubiy toʻplamlar va jadval raqamlari (tnum) — OpenType spetsifikatsiyasi, Microsoft Typography; glif sinflari — oʻsha yerdagi GDEF jadvali tavsifi.
  • Chizilgan nol — Wikipedia, «Slashed zero».
  • Font Bakery va OTS — loyihalar repozitoriyalari.
  • Tuzatishlar va oʻlchovlar — bizniki: Ipak Davlat v0.1 yigʻishida, 2026-yil oktabr.

Havolalar: